भारतीय रेल्वे शब्दकोश

ट्रेन तिकीट बुक करताना भेटणारे बुकिंग कोड, वेटिंग लिस्टचे प्रकार आणि IRCTC संज्ञांचे सोपे अर्थ.

A

AC 2-टियर (2A)

वातानुकूलित कोच जिच्यात प्रत्येक बाजूला दोन बर्थ आणि प्रायव्हसीसाठी पडदे असतात, कोड A1, A2 वगैरे. 3A पेक्षा ऐसपैस आणि त्याहून महाग.

AC 3-टियर (3A)

वातानुकूलित कोच जिच्यात प्रत्येक बाजूला तीन बर्थ एकावर एक असतात, बेडिंग मिळतं, आणि कोच कोड B1 किंवा B2 सारखा असतो. रात्रीच्या प्रवासासाठी ही सर्वात लोकप्रिय AC क्लास आहे.

AC फर्स्ट क्लास (1A)

सर्वात वरची क्लास, जिच्यात कुलूप असलेले दोन आणि चार बर्थचे केबिन असतात आणि चार्ट तयार होईपर्यंत बर्थ नंबर दिसत नाहीत. ही सर्वात महाग आणि सर्वात कमी मिळणारी क्लास आहे, मुख्यतः प्रीमियम मार्गांवर.

C

तुमची सीट किंवा बर्थ पक्की झाली आहे. नेमका कोच आणि बर्थ नंबर ट्रेन सुटण्याच्या काही तास आधी चार्ट तयार होतो तेव्हा छापला जातो, त्यामुळे कन्फर्म तिकीट आधी फक्त 'CNF' दाखवू शकतं आणि कोच किंवा बर्थ नंतर.

E

E-Ticket

ऑनलाइन बुक केलेलं तिकीट जे फोनवर दाखवलं जातं, कागदाची गरज नाही. काउंटर तिकिटाच्या उलट, वेटिंग-लिस्ट e-ticket चार्ट तयार होईपर्यंत कन्फर्म न झाल्यास आपोआप रद्द होतं.

G

GNWL (जनरल वेटिंग लिस्ट)

ट्रेनच्या सुरुवातीच्या स्टेशनवरून किंवा त्याजवळून चढताना मिळणारी वेटिंग लिस्ट. सर्व वेटिंग लिस्टमध्ये ही सर्वात लवकर कन्फर्म होते, कारण ट्रेनच्या बहुतांश बर्थ याच कोट्यासाठी राखीव असतात.

P

PNR (पॅसेंजर नेम रेकॉर्ड)

तुमच्या तिकिटाच्या वरती असलेला 10 अंकी नंबर. तो ट्रेन, तारीख, क्लास, तुमची स्टेशनं आणि प्रत्येक प्रवाशाची स्थिती जोडतो, त्यामुळे तो तपासल्यावर तुमची बुकिंग नेमकी कुठे आहे ते कळतं.

PQWL (पूल्ड कोटा वेटिंग लिस्ट)

बर्थचा एक छोटा सामायिक पूल मार्गावरील अनेक कमी-अंतराच्या स्टेशनांना कव्हर करतो. इतकी स्टेशनं एकाच पूलमधून घेतात, त्यामुळे PQWL कन्फर्म होणं सर्वात कठीण असतं.

Premium Tatkal

Tatkal चा डायनॅमिक-किमतीचा प्रकार, जिथे सीट विकल्या जात असताना भाडं वाढत जातं. यात वेटिंग लिस्ट नसते आणि रद्द केल्यावर रिफंड मिळत नाही, त्यामुळे ज्यांना कन्फर्म सीट हवी आणि बदलती किंमत भरायला हरकत नाही अशांसाठी हे योग्य आहे.

R

RAC (रिझर्वेशन अगेन्स्ट कॅन्सलेशन)

तुम्ही ट्रेनमध्ये चढू शकता, पण दोन RAC प्रवासी एक साइड-लोअर बर्थ वाटून घेतात, त्यामुळे झोपण्यासाठी पूर्ण बर्थऐवजी बसण्याची जागा मिळते. कन्फर्म प्रवासी तिकीट रद्द करत गेले की RAC पूर्ण बर्थमध्ये बदलते.

RLWL (रिमोट लोकेशन वेटिंग लिस्ट)

मार्गावरील गजबजलेल्या मधल्या स्टेशनांसाठीची वेटिंग लिस्ट. त्याच टप्प्यातून प्रवास करणाऱ्या कुणीतरी तिकीट रद्द केल्यावरच ती पुढे सरकते, त्यामुळे कमी नंबरवरही GNWL पेक्षा कमी कन्फर्म होते.

T

Tatkal कोटा

शेवटच्या क्षणीच्या प्रवासासाठीचा कोटा, जो ट्रेन तिच्या स्टेशनवरून सुटण्याच्या एक दिवस आधी उघडतो. तुम्ही बेस भाड्यापेक्षा जास्त भरता; AC क्लास सकाळी 10 वाजता आणि स्लीपर 11 वाजता उघडतात.

TDR (तिकीट डिपॉझिट रिसीट)

खास परिस्थितीत रिफंडचा दावा करण्याचा मार्ग, जसं ट्रेन रद्द होणं, तीन तासांपेक्षा जास्त उशीर, किंवा AC बिघडणं. तुम्ही ते ऑनलाइन फाइल करता आणि रिफंड लगेच न मिळता रेल्वेकडून तपासला जातो.

V

Vikalp (पर्यायी ट्रेन व्यवस्था)

एक ऐच्छिक योजना जिथे वेटिंग-लिस्ट प्रवासी कबूल करतो की त्याचं मूळ तिकीट कन्फर्म न झाल्यास त्याला त्याच मार्गावरील दुसऱ्या ट्रेनमध्ये कन्फर्म बर्थ द्यावी. हे निवडल्याने मूळ ट्रेनवरील तुमच्या संधी कमी होत नाहीत.

W

WL (वेटिंग लिस्ट)

तुमचं तिकीट रांगेत आहे पण अजून बर्थ मिळालेली नाही. जर ते e-ticket असेल आणि चार्ट तयार होईपर्यंत WL च राहिलं, तर ते आपोआप रद्द होऊन रिफंड मिळतो, त्यामुळे त्यावर प्रवास करता येत नाही. WL 5 म्हणजे त्या कोट्यात तुमच्या पुढे पाच जण आहेत.

क

करंट अव्हेलॅबिलिटी

चार्ट तयार झाल्यावरही रिकाम्या राहिलेल्या बर्थ. त्या कुणीही सामान्य भाड्यात, खऱ्या कोच आणि बर्थसह, ट्रेन सुटण्याच्या साधारण चार तास आधीपासून ते सुमारे तीस मिनिटे आधीपर्यंत बुक करू शकतं. शेवटच्या क्षणी कन्फर्म सीट मिळवण्याचा हा अनेकदा सर्वात जलद मार्ग असतो.

च

चार्ट तयारी

रेल्वे कोण कुठे बसेल हे ठरवते तो टप्पा. पहिला चार्ट साधारण ट्रेन सुटण्याच्या चार ते आठ तास आधी तयार होतो, आणि दुसरा चार्ट सुटण्याच्या आणखी जवळ. तोपर्यंत जे वेटिंग-लिस्ट e-ticket कन्फर्म होत नाहीत ते रद्द होऊन रिफंड होतात.

ज

जनरल कोटा (GN)

सर्वांसाठी खुला असलेला सीटांचा मुख्य पूल, कोणत्याही खास पात्रतेशिवाय. बहुतांश बुकिंग इथूनच होते, आणि तुम्ही Tatkal, लेडीज, सीनियर सिटिझन किंवा दुसरा कोटा निवडेपर्यंत हाच डीफॉल्ट असतो.

ड

डायनॅमिक भाडं (Flexi Fare)

Rajdhani, Shatabdi आणि Duronto सारख्या काही प्रीमियम ट्रेनमध्ये जसजशा अधिक सीट बुक होतात तसतसं भाडं टप्प्याटप्प्याने वाढतं. जेवढ्या लवकर बुक कराल तेवढं स्वस्त पडतं.

ब

बर्थचे प्रकार (LB, MB, UB, SL, SU)

कोचमध्ये बर्थ कशा लेबल केल्या जातात. LB, MB आणि UB म्हणजे मुख्य बेमधील लोअर, मिडल आणि अपर बर्थ; SL आणि SU म्हणजे पॅसेजच्या बाजूच्या साइड लोअर आणि साइड अपर. लांबच्या रात्रीच्या प्रवासात साइड-अपर ही टाळण्याजोगी अरुंद बर्थ आहे.

ल

लेडीज कोटा

एकट्या प्रवास करणाऱ्या किंवा बारा वर्षांखालील मुलांसह प्रवास करणाऱ्या महिलांसाठी राखीव काही बर्थ. वृद्ध आणि महिला प्रवाशांना मिळणाऱ्या सामान्य लोअर-बर्थ प्राधान्यापेक्षा हे वेगळं आहे.

स

सीनियर सिटिझन कोटा

साठ वर्षे व त्याहून अधिक वयाच्या पुरुषांसाठी आणि पंचेचाळीस वर्षे व त्याहून अधिक वयाच्या महिलांसाठी राखीव लोअर बर्थ. कोटा भरला तरी बर्थ रिकाम्या झाल्यावर सिस्टम पात्र प्रवाशांना लोअर बर्थ देण्याचा प्रयत्न करते.

स्लीपर क्लास (SL)

AC नसलेली स्लीपर क्लास, जिच्यात सहा बर्थचे खुले बे, दोन साइड बर्थ आणि गजांच्या खिडक्या असतात. रात्रीच्या ट्रेनमध्ये झोपण्याचा हा सर्वात स्वस्त आणि सर्वात सहज मिळणारा मार्ग आहे.