IRCTC मध्ये बोर्डिंग स्टेशन कसे बदलावे: नियम आणि ऑनलाइन प्रक्रिया

TL;DR

जर तुम्हाला तुमच्या ट्रेनमध्ये दुसऱ्या एखाद्या स्टेशनवरून चढायचं असेल, तर IRCTC तुम्हाला तुमचं बोर्डिंग स्टेशन ऑनलाइन बदलण्याची सोय देतं. फक्त एकच गोष्ट लक्षात ठेवा - हा बदल ट्रेन तिच्या सुरू होणाऱ्या पहिल्या स्टेशनवरून निघण्याच्या किमान २४ तास आधीच करावा लागेल. तुम्ही एका बुकिंगवर हा बदल फक्त एकदाच करू शकता. आणि एकदा बदल केल्यानंतर तुम्ही जुन्या स्टेशनवरून ट्रेनमध्ये चढू शकत नाही. ही सोय अगदी मोफत आहे, पण नवीन स्टेशन जवळ असेल तर कोणताही रिफंड मिळणार नाही.

---

तुम्ही IRCTC वर ऑनलाइन बोर्डिंग स्टेशन बदलू शकता का?

होय, तुम्ही अगदी सहज बदलू शकता. IRCTC तुम्हाला त्यांच्या अधिकृत वेबसाईट किंवा Rail Connect मोबाईल ॲपवरून तुमचं बोर्डिंग स्टेशन ऑनलाइन बदलू देतं. तुम्हाला ट्रेन निघण्याच्या (सुरू होणाऱ्या पहिल्या स्थानकावरून) किमान २४ तास आधी हा बदल करावा लागेल. ही पूर्णपणे ऑनलाइन पद्धत आहे.

आता तुम्हाला रेल्वे स्टेशनच्या काउंटरवर धाव घेण्याची किंवा स्टेशन मास्तरांना पत्र देण्याची काहीच गरज नाही. फक्त तुमच्या अकाउंटमध्ये लॉग इन करा, तुमच्या बुक केलेल्या तिकिटांच्या इतिहासामध्ये (Booked Ticket History) जा आणि लिस्टधून तुमचं नवीन स्टेशन निवडा. सिस्टीम लगेच रेल्वे चार्ट अपडेट करते आणि जुनं स्टेशन काढून टाकलं जातं.

---

अधिकृत IRCTC बोर्डिंग पॉईंट बदलण्याचे नियम काय आहेत?

IRCTC च्या नियमांनुसार, तुम्ही एका तिकिटावर फक्त एकदाच तुमचं बोर्डिंग पॉईंट बदलू शकता. ही सुविधा केवळ कन्फर्म ई-तिकिटांसाठीच आहे. नवीन बोर्डिंग स्टेशन तुमच्या आधीच्या स्टेशनपेक्षा जवळ असेल, तर पैशांचा कोणताही परतावा मिळत नाही. सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे, तुम्ही तुमच्या मूळ बोर्डिंग स्टेशनवरून ट्रेन पकडण्याचा हक्क गमावून बसता.

बदल करण्याआधी हे नियम नीट समजून घ्या जेणेकरून प्रवासात कोणतीही अडचण येणार नाही:

पहिले, ही संधी फक्त एकदाच मिळते. त्यामुळे निवडताना काळजी घ्या, कारण नंतर बदलता येणार नाही.

दुसरे, तुम्ही मूळ स्टेशनवरून प्रवास सुरू करू शकत नाही. जर तुम्ही तसं केलंत, तर तिकीट चेकर (TTE) तुमची सीट दुसऱ्या प्रवाशाला (RAC किंवा वेटलिस्ट वाल्यांना) देऊन टाकेल. आणि जर तुम्ही मूळ स्थानकावरून चढलात, तर तुम्हाला विना तिकीट मानून दंड आकारला जाईल.

तिसरे, हा नियम तत्काल (Tatkal) आणि प्रीमियम तत्काल तिकिटांवर चालत नाही.

शेवटचे, वेटिंग लिस्ट तिकिटांवर बोर्डिंग पॉईंट बदलता येत नाही. भारतीय रेल्वेमध्ये WL म्हणजे वेटिंग लिस्ट. तिकिटाची स्थिती नेहमी WL (वेटिंग लिस्ट) → RAC (रद्दीकरणाविरुद्ध आरक्षण) → कन्फर्म (Confirmed) अशा क्रमाने पुढे जाते. तिकीट कन्फर्म किंवा RAC झाल्यावरच बोर्डिंग पॉईंट बदलता येतो. चार्ट तयार झाल्यावरही जे ई-तिकीट वेटिंगमध्ये राहतात, ते आपोआप रद्द होऊन त्यांचे पैसे परत मिळतात.

---

ऑनलाइन बोर्डिंग पॉईंट बदलण्याची सोपी स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया

ऑनलाइन बोर्डिंग स्टेशन बदलण्यासाठी, तुमच्या IRCTC अकाउंटमध्ये लॉग इन करा, 'Booked Ticket History' उघडा, तुमचं तिकीट निवडा, तीन डॉट्सच्या मेनूवर क्लिक करा, 'Change Boarding Point' निवडा, नवीन स्टेशन निवडून कन्फर्म करा. तुमचं तिकीट लगेच अपडेट होईल.

पायऱ्या अगदी सोप्या आहेत:

पहिले, IRCTC ॲप किंवा वेबसाईट उघडून लॉग इन करा.

दुसरे, 'My Account' मध्ये जाऊन 'My Transactions' अंतर्गत 'Booked Ticket History' निवडा.

तिसरे, ज्या तिकिटामध्ये बदल करायचा आहे ते तिकीट निवडा.

चौथे, वर उजव्या कोपऱ्यात असलेल्या तीन डॉट्सवर (मेनू) क्लिक करा आणि 'Change Boarding Point' निवडा.

पाचवे, स्टेशनच्या लिस्टधून तुमचं नवीन बोर्डिंग स्टेशन निवडा.

सहावे, सबमिट करा आणि स्क्रीनवर याणाऱ्या वॉर्निंगला कन्फर्म करा.

जर तुमचं तिकीट WL/10 सारख्या मोठ्या वेटिंग नंबरवर असेल आणि तुम्हाला काळजी वाटत असेल, तर LastBerth च्या PNR Status Search & Direct Booking टूलचा वापर करा. हे टूल तिकीट कन्फर्म होण्याची शक्यता दाखवतं. चार्ट तयार झाला असेल, तर "current available ticket" तपासा. ही पूर्णपणे कन्फर्म सीट असते जी ट्रेन सुटण्याच्या ४ तास आधी खुली होते आणि ३० मिनिटे आधी बंद होते.

---

बोर्डिंग पॉईंट बदलण्याचा स्मार्ट बुकिंग हॅक

हा हॅक खूप सोपा आहे: तुम्ही ट्रेनच्या सुरू होणाऱ्या स्टेशनवरून तिकीट बुक करून जनरल कोट्यातील (General Quota) कन्फर्म सीट मिळवता, आणि नंतर तुमचं बोर्डिंग पॉईंट बदलून तुमच्या वास्तविक स्टेशनवर करता. यामुळे तुम्ही दरम्यानच्या स्टेशनच्या छोट्या कोट्यापासून वाचता.

कधीकधी तुम्ही मधल्या एखाद्या स्टेशनवरून (स्टेशन B) पुढचा प्रवास बुक करता तेव्हा सीट वेटिंग दाखवते कारण मधल्या स्टेशनसाठी जागा खूप कमी राखीव असतात. पण ट्रेन जिथून सुरू होते (स्टेशन A) तिथे जनरल कोट्यांतर्गत भरपूर जागा रिकाम्या असतात.

अशा वेळी स्टेशन A वरून तिकीट बुक करा आणि लगेच तुमचं बोर्डिंग स्टेशन बदलून स्टेशन B करा. टीटीईला (TTE) तुम्ही नंतर चढणार असल्याची माहिती चार्टमध्येच मिळते, त्यामुळे ते तुमची सीट टिकवून ठेवतात.

जर हे सगळं कठीण वाटत असेल, तर LastBerth च्या Finding Smart Seats टूलला काम करू द्या. हे टूल तुमच्या प्रवासाला वेगवेगळ्या कोच किंवा स्टेशन भागांमध्ये विभागून कन्फर्म सीट शोधून देतं. तुम्ही आधीच ट्रेनमध्ये असाल आणि रिकामी बर्थ पाहायची असेल, तर LastBerth च्या Seat Status Coach Journey Lookup चा वापर करा.

---

बोर्डिंग पॉईंटशी संबंधित पडणारे प्रश्न (FAQ)

प्रवासाला निघण्यापूर्वी प्रवाशांच्या मनात येणाऱ्या काही शंकांची उत्तरे:

मी चार्ट तयार झाल्यानंतर बोर्डिंग पॉईंट बदलू शकतो का?

नाही. एकदा चार्ट तयार झाला (जे ट्रेन सुटण्याच्या साधारण ४ तास आधी होतं), की बोर्डिंग स्टेशन बदलण्याचा पर्याय बंद होतो.

नवीन बोर्डिंग स्टेशन जवळ असेल तर भाड्यातील फरक परत मिळेल का?

नाही. तुम्ही न प्रवास केलेल्या भागासाठी IRCTC कोणताही रिफंड देत नाही. तिकीट भाडे मूळ तिकिटाप्रमाणेच कायम राहील.

मी काउंटर तिकिटाचे (PRS Ticket) बोर्डिंग स्टेशन बदलू शकतो का?

होय. काउंटर तिकिटासाठी तुम्हाला ट्रेन सुटण्याच्या किमान २४ तास आधी कोणत्याही संगणकीकृत आरक्षण काउंटरवर जाऊन स्टेशन मॅनेजरला लेखी अर्ज द्यावा लागेल.

जर मी नवीन बोर्डिंग स्टेशनवर ट्रेन पकडू शकलो नाही तर काय होईल?

जर तुम्ही नवीन स्टेशनवरही ट्रेन चुकवली, तर टीटीई किमान पुढील दोन स्थानकांपर्यंत तुमची सीट सुरक्षित ठेवेल. त्यानंतर ती आरएसी (RAC) किंवा वेटलिस्ट असलेल्या प्रवाशांना दिली जाऊ शकते. या केसमध्ये पैसे परत मिळत नाहीत.